Gelişen teknoloji ve her geçen gün hayatımızdaki yerini genişleten yapay zekâ uygulamalarının ileride birtakım meslekleri yok edeceği konuşulmaya devam ediyor. Birtakım uzmanlara nazaran beyaz yakalı işleri, avukatlık, muhasebe üzere meslekler bu durumdan epey etkilenecek. İstinye Üniversitesi Makine Mühendisliği Kısmı Öğretim Üyesi Dr. Öğretim Üyesi Şenol Pişkin, yapay zekânın meslekleri yok etmeyeceğini, dönüştüreceğini söyledi. Robotlar ve yapay zekânın mesleklere olabilecek tesirlerini paylaşan Pişkin, “Teknolojik dönüşüm, ezber bozan orijinal meslek yollarını önümüze seriyor. Yakında kartvizitlerde ‘Robot Etkileşim Tasarımcısı’, ‘Dijital İkiz Mühendisi’ yahut ‘Yapay Zekâ Etik Denetçisi’ üzere unvanları sıkça göreceğiz” dedi.
“Seri üretim sınırları ile depo lojistiği operasyonları çok etkilenecek”
Robotlar ve yapay zekâ hangi meslekleri öncelikli olarak yok edecek sorusuna Prof. Dr. Pişkin, şu karşılığı verdi:
‘Yok etmek’ yerine ‘dönüştürmek’ kavramını kullanmak daha yanlışsız olur. Tarih bize teknolojinin işleri ortadan kaldırmaktan fazla evrimleştirdiğini gösteriyor. Örneğin, 19. yüzyılda dokuma tezgâhlarının otomatikleşmesi birçok el dokumacısının işini değiştirdi, lakin dokuma sanayisini büyüterek bakım, tasarım ve makine operatörlüğü üzere yeni iş alanları yarattı. Bugün de benzeri bir dönüşüm yaşıyoruz. Otomasyon ve yapay zekâ, tabiatı gereği tekrara dayanan, ölçülebilir çıktıları ve kesin kuralları olan işleri öncelemektedir. Bu bağlamda, seri üretim sınırları ile paketleme ve depo lojistiği operasyonları birinci dalgadan çok etkilenecektir. Ek olarak standart raporlama süreçleri, bilgi girişi, aşikâr kurallar çerçevesindeki muhasebe işleri ile müşteri hizmetlerinin ağır tekrarlı kısımları da etkilenecektir. Sık sorulan soruların otomatik yanıtlanması vb.”
“Problem çözme ile kriz idaresinde insani dokunuş hala çok önemli”
“İstihdam alanındaki temel sıkıntılar; maharet uyumsuzluğu, bölgesel yahut sektörel eşitsizlikler, kısa vadeli iş kayıplarıyla onlara eşlik eden toplumsal ve ekonomik tansiyonlar formunda olacaktır” diyen Prof. Dr. Pişkin, şöyle devam etti:
“Gelecekte beşere olan muhtaçlık, vazifenin niteliğine bağımlı formda daha çok şekillenecek. Zira tekrarlı, standartlaşmış yahut ölçülebilir vazifeler, örneğin belli kalite denetim testleri, sabit üretim adımları veya standart raporlama üzere, robotlarca üstlenilebilir. Lakin karmaşık klinik kararlar ve hasta-doktor irtibatı üzere vazifeler bağlamsaldır, empati gerektirir. Ahlaki değerlendirmeler, yaratıcı tasarım süreçleri, liderlik, öngörülemeyen durumlarda esnek sorun çözme ile kriz idaresinde insani dokunuş hala çok kıymetlidir. Robotlar hassas manipülasyon ve ağır yüklerin taşınması üzere alanlarda çok yüksek kapasiteye ulaşsa bile, bu ‘neredeyse tam’ bir devralmadır. Bir sistemin inançlı, etik ve bağlamsal doğruluk gerektiren son kararı ise insan uzmanın sorumluluğunda olacaktır.”
“İşsizlik endişesinin bir kısmı gerçekçi”
Otomasyonun toplumda yaratacağı işsizlik kaygısıyla ilgili de konuşan Pişkin, şunları söyledi:
“Bu endişe yeni değil. 19. yüzyılda İngiltere’de Luddite hareketi, dokuma makinelerinin işlerini çalacağı endişesiyle makinelere saldıran emekçilerden oluşuyordu. Endişe anlaşılabilirdi fakat gerçek, makinelerin uzun vadede refahı ve yeni iş kollarını beraberinde getirmesi oldu. Bugün de kaygı anlaşılabilir, lakin tek gerçek bu değil. Tarihte her büyük teknolojik ihtilal net iş kaybından çok, işlerin niteliğinin değişmesine yol açtı. İşsizlik endişesinin bir kısmı gerçekçi çünkü teknolojik dönüşümler makul işleri azaltabilir; bu süreç birtakım kümeleri orantısız formda etkileyebilir. Ama tarihî açıdan bakıldığında, yeni teknolojik dalgalar benzeri biçimde yeni dallar, meslekler ayrıyeten ekonomik fırsatlar da yaratmıştır. Burada kritik olan geçiş sürecinin yönetilmesidir: devlet siyasetleri, eğitim kurumları ve iş dünyası eş güdümlü hareket ederek tekrar marifet kazandırma ve yetkinlik artırma programlarını büyütürse ‘işsizlik korkusu’ vazife dönüşümü ve tekrar pozisyonlanma formunda daha çok tezahür eder. Aksi halde kısa-orta vadede yapısal işsizlik artabilir. Ayrıyeten kısa-orta vadede gelir eşitsizliği ve toplumsal güvensizlik de artabilir ki asıl risk de budur. Hakikat siyasetler (yeniden eğitim, toplumsal muhafaza ağları) ve ferdi öğrenme odaklı bir kültür ile bu geçiş yönetilebilir.”
“Toplumun bir kesitinin büsbütün ‘oyun dışı’ kalması riskler arasında”
Risklerle ilgili de konuşan Profesör, “Eğer doğru adımlar atılmazsa, bizi bekleyen en büyük tehlike toplumun bir kısmının büsbütün ‘oyun dışı’ kalması, yani derin bir ekonomik ve toplumsal dışlanmadır. Yani, toplumsal kutuplaşma ve ekonomik eşitsizliğin tarihi düzeylere çıkmasıdır. Ayrıyeten, etik ve regülasyon altyapısı oluşturulmadan denetimsiz gelişen yapay zekâ sistemlerinin önyargıları pekiştirmesi, mahremiyeti ihlal etmesi ve manipülasyon aracı olarak kullanılması başka kritik risklerdir. Bu riskleri direktörün yolu ise teknolojiyi yasaklamaktan değil; eğitimi dönüştürmekten, kapsayıcı toplumsal siyasetler üretmekten ve etik kuralları en baştan koymaktan geçiyor” dedi.
“Sadece ‘yapan’ değil daha ‘nazik’ esnek robotlardan bahsediyoruz”
Son yıllarda robotikte yaşanan en kritik teknik gelişmeleri de aktaran Pişkin, şöyle konuştu:
“Teknoloji baş döndürücü bir süratle ilerliyor. Artık yalnızca ‘yapan’ değil, derin öğrenme sayesinde ‘gören’, doğal lisanı ‘anlayan’ ve yumuşak robotik dizaynları sayesinde etrafıyla daha ‘nazik’ etkileşime giren esnek robotlardan (soft robotics) bahsediyoruz. Sensörlerin ve Lidar teknolojilerinin ucuzlayıp hassaslaşması, robotlara adeta yeni duyular kazandırdı. Tarihî olarak fabrikalardaki kaba kuvvetten, satrançta insanı yenen zekaya ve bugün cerrahi operasyon yapan hassasiyete evrilen bir seyahat bu. Kritik gelişmelere birkaç örnek daha vermek gerekirse:
İnsansı ve Biyonik Robotlar: İstikrar, yürüme ve obje manipülasyonunda fevkalâde ilerlemeler.Bulut Robotik ve Swarm (Sürü) Zekâsı: Robotların birbiriyle ve merkezi bir sistemle bilgi paylaşarak koordineli çalışması.Beyin-Bilgisayar Arayüzleri (BCI) ve Nöro-Robotik: Niyet ile robot denetimi konusundaki ilerlemeler.Gelişmiş Algılama ve Bilgisayarlı Görü: Çok duyulu (sensör füzyonu) ve bağlamsal manaya yeteneklerinin artması.
Ancak bir robotun teknik olarak ‘yapabiliyor’ olması, onu çabucak hayatımıza sokabileceğimiz manasına gelmiyor; güvenlik ve etik hala kırmızı çizgimiz.”
Yeni meslekler ortaya çıkacak
Bu dönüşümle ortaya çıkabilecek yeni mesleklerle ilgili de konuşan Pişkin, şunları sıraladı:
“Teknolojik dönüşüm, ezber bozan orijinal meslek yollarını önümüze seriyor. Yakında kartvizitlerde ‘Robot Etkileşim Tasarımcısı’, ‘Dijital İkiz Mühendisi’ yahut ‘Yapay Zekâ Etik Denetçisi’ üzere unvanları sıkça göreceğiz. Tıbbi robotik uzmanlığı ve bilgi mahremiyeti hukukçuluğu üzere alanlar ise şimdiden kritik hale geldi. Tarihte her teknoloji dalgası nasıl kendi ‘ustalarını’ ortaya çıkardıysa, bu devir de kendi uzmanlarının ortaya çıkmasını sağlayacak. Öbür kimi muhtemel meslekler olarak şunları da söyleyebiliriz: Robotik/AI Etik Uzmanı, Artırılmış Gerçeklik Tecrübesi Dizayncısı, İnsan-Robot Grup Yöneticisi, Şahsileştirilmiş Öğrenme Yol Haritası Danışmanı (AI destekli), Siber-Fiziksel Sistem Bakım Teknisyeni, Data Dedektifi (AI kararlarının şeffaflığını sağlamak için).”
“Yapay zekâ rutini alıp, kaliteyi üst taşıyacak”
Türkiye’deki iş gücü piyasası yapay zekanın getirdiği sonuçlardan nasıl etkileneceğine dair de bilgilendiren Prof. Dr. Pişkin,
“Türkiye için bu sürecin tesiri, ne kadar süratli ahenk sağlayacağımıza bağlı. İmalat endüstrimiz otomasyonla ‘akıllanıp’ global rekabette sınıf atlayabilir; lakin bu geçişi yeterli yönetemezsek bölgesel uçurumların derinleşme riski de var. Hizmet dalında ise yapay zekâ rutini alıp, kaliteyi üst taşıyacak. Türkiye, nüfus yapısı ve sanayi kompozisyonu gereği bu dönüşümden hem risk hem de fırsatları tıpkı anda yaşayacaktır. Tarihi olarak, endüstrileşme atılımlarımız belli bölümlerde güçlü bir altyapı oluşturdu. Artık bu altyapıyı ‘Akıllı Üretim’ ile taçlandırma fırsatındayız. Klâsik imalat ve tarımda otomasyon artabilir, lakin, nitelikli yazılım, robotik sistem entegrasyonu, bilgi bilimi ve siber güvenlik alanlarında büyük bir insan gücü muhtaçlığı doğacaktır. Kritik olan, genç nüfusumuzu bu yeni alanlara yönlendirecek eğitim reformudur. Şayet yanlışsız eğitim siyasetleri ve Ar-Ge teşvikleriyle bu gençleri donatırsak, tehdidi fırsata çevirebiliriz.”
“ISU XR Lab, teknoloji üreten ve nitelikli insan kaynağını yetiştiren bir merkez”
Prof. Dr. Pişkin ISU XR Lab’de yapılan çalışmalarla ilgili şunları söylüyor:
“ISU XR Lab’de sıhhat ve eğitim alanlarındaki teknolojik dönüşüm, VR tabanlı simülasyonlar, AI takviyeli görüntüleme çalışmaları ve robotik denetim prototipleri üzerinden araştırılıyor. Otomatik anomali algılama ve XR takviyeli cerrahi simülasyonlar, otomasyonun hangi vazifeleri üstlenebildiğini ve insan uzmanlığının hangi noktalarda vazgeçilmez olduğunu somut datalarla ortaya koyuyor. Laboratuvarda geliştirilen VR cerrahi eğitimleri, haptik geri bildirim sistemleri ve insan-robot etkileşimi deneyleri, insan yetkinliğinin robotik sistemlerle nasıl yine şekillendiğini örnek olaylar üzerinden gösteriyor. XR tabanlı yine eğitim programları, dijital ikizler ve sanal staj uygulamaları sayesinde meslek dönüşümünün yarattığı marifet boşluklarına pratik tahliller sunuluyor. Bu çalışmalar, bireylerin yeni teknolojilere ahenk müddetini kısaltarak iş gücüne yine entegrasyonlarını hızlandırıyor. ISU XR Lab’de geliştirilen tüm projelerde güvenlik, etik ve bilgi mahremiyeti dizaynın temel bileşeni olarak ele alınıyor. Araştırmalar, robotik ve XR sistemlerinin insanı ikame ettiğinde değil, yeteneklerini artırdığında en yüksek güvenlik ve verimliliğe ulaştığını gösteriyor. Laboratuvar, öğrencileri teorik bilginin ötesine taşıyarak sanayi ile iç içe, uygulamalı ve disiplinlerarası projelerle geleceğin mesleklerine hazırlıyor. Yerli prototipler, klinik çalışmalar ve milletlerarası iş birlikleriyle ISU XR Lab, hem teknoloji üreten hem de bu teknolojiyi kullanacak nitelikli insan kaynağını yetiştiren bir merkez olarak konumlanıyor.”
Kaynak: (KAHA) Kapsül Haber Ajansı
