Toplantının açılış konuşmasını SHURA Güç Dönüşümü Merkezi Yönlendirme Komitesi Başkanı Selahattin Hakman yaptı. Hakman, konuşmasında güç dönüşümünü artık sırf iklim siyasetlerinin bir başlığı olarak değil, jeopolitik gelişmeler, güvenlik ve ekonomik dayanıklılık ekseninde birlikte kıymetlendirmek gerektiğini vurguladı. 2025 prestijiyle dünyanın güç dönüşümünde yeni bir dönüm noktasına geldiğini belirten Hakman, global ölçekte artan belirsizliklere karşın pak güç yatırımlarının büyümeye devam ettiğinin altını çizdi.
Küresel iklim yönetişiminde yaşanan zorluklara karşın güneş ve rüzgar başta olmak üzere pak güç teknolojilerinin yaygınlaştığını, şebeke ve depolama yatırımlarının sürat kazandığını söz eden Hakman, “Artık problem sırf karbonu azaltmak değil. Yeni periyotta güç dönüşümü artık jeopolitik bağımsızlık, ekonomik dayanıklılık ve toplumsal adalet kesişiminde tanımlanıyor. Güç siyasetleri etraf başlığının sonlarını aşarak dış siyaset, sanayi stratejisi ve ticaret siyasetlerinin merkezine yerleşmiş durumda” dedi.
COP31’in Türkiye açısından stratejik kıymetine de işaret eden Hakman, böylesi bir periyotta düzenlenecek tepenin sadece iklim müzakeresi değil, birebir vakitte finansman, teknoloji ve ticaret boyutlarıyla da değerli sonuçlar doğurabileceğini söyledi. Türkiye’nin bu süreçte milletlerarası görünürlüğünü artırabileceğini ve gelişmiş ile gelişmekte olan ülkeler ortasında köprü rolünü güçlendirebileceğini belirtti.
YENİLENEBİLİR GÜÇTE BÜYÜME HIZLANDI
SHURA Güç Dönüşümü Merkezi Yöneticisi Alkım Bağ ise geçen yıl Türkiye’nin güç dönüşümü gündeminde güç talebi artışı, yenilenebilir enerji kurulu gücündeki yüksek ivme, depolama ve esneklik düzeneklerine yönelik atılan somut adımlar ve elektrik şebekesi yatırımları finansmanının öne çıktığını söyledi. Sistem esnekliğinin test edildiği, geleceğin piyasa dizaynının temellerinin atıldığı ve dönüşümün altyapısının şekillendiğini belirten Bağ, 2026’nın Türkiye’nin güç dönüşümünde maksatları değil, uygulama kapasitesini büyüttüğü yıl olması gerektiğinin altını çizdi.
Türkiye, 40 GW olan güneş ve rüzgar enerjisi kurulu gücünü 2035 yılına kadar 3 katına çıkarmayı hedefliyor. Amaç iddialı ancak mevcut kurulu güç artış suratı Türkiye’nin bu amaca ulaşma konusunda yanlışsız bir patikaya girdiğini gösteriyor. Maksada ulaşabilmek için önümüzdeki 10 yıl boyunca yıllık ortalama 8 GW seviyesinde güneş ve rüzgar enerjisi kurulumu gerekiyor. Rüzgar yatırımlarının yine hızlanması, 2035 maksatları için kritik kıymet taşıyor. Geçen yıl 5 GW’ın üzerinde güneş ve 2 GW’a yakın rüzgar kapasitesinin devreye alınmasıyla birlikte, güneş ve rüzgarın toplam üretimdeki hissesi rekor düzeylere ulaştı ve birinci kere yüzde 20’yi geçti.
YEKA’DA İSTİKRAR SAĞLANDI
Bağ, 2025 yılının Türkiye güç piyasaları tarihinde, yenilenebilir güç kapasitesinin tahsisi ve yerli teknoloji üretiminin gelişimi açısından değerine vurgu yaptı. 2011 yılından itibaren yarış yoluyla tahsis edilen güneş ve rüzgar gücü kapasitesinin yüzde 71’idevreye alındı. 2017 yılından itibaren tahsis edilen toplam YEKA kapasitesinin ise yüzde 50’sigerçekleşti. YEKA’da hem geçmiş devirden sarkan kapasitelerin sonuncu tahsisi gerçekleştirildi, hem de yeni bir devri başlatan YEKA-2025 ihaleleri muvaffakiyetle sürdürüldü. Bağ, “İhale istikrarı yatırımcıya yol haritası sunuyor. Kritik eşik, 2035 amaçları için gerçekleşme suratı. Maksatlar değil, uygulama kapasitesi kazanacak” dedi.
YATIRIM SIRASI ‘ŞEBEKE VE ESNEKLİK’TE
Türkiye’nin güç dönüşümünde başarılı bir ivme yakaladığını, artık sıranın şebeke ve esneklikte olduğunu anlatan Bağ, Türkiye’nin şebeke yatırımlarında yeni bir periyoda girdiğini söyleyerek “İletim altyapısına yönelik büyük ölçekli yatırımlar ve Dünya Bankası finansmanı, yenilenebilir gücün sisteme entegrasyonu ve güç arz güvenliği açısından kritik bir eşiği işaret ediyor. Şebeke dönüşümü, güç dönüşümünün ön şartı haline geldi. Gerçekleşen depolama kapasitesi hedeflenenin gerisinde ve şebeke güvenliği için depolama yatırımlarının hızlanması gerekiyor. Memleketler arası finansman, dönüşümün suratını belirleyecek. Dünya Bankası başta olmak üzere milletlerarası kaynaklara erişim, Türkiye’nin güç dönüşüm gayelerine ulaşmasında maliyetleri düşüren ve yatırım inancını artıran kilit bir rol üstleniyor” diye konuştu.
Elektrikli araç sayısındaki süratli artış, yalnızca otomotiv bölümünü değil, güç altyapısını da direkt etkiliyor. Şarj talebinin büyümesi, dağıtım şebekelerinde yeni operasyonel baskılar yaratırken, birtakım bölgelerde dengesizlik riskini artırıyor. Bu nedenle şarj istasyonlarının şebeke üzerindeki tesirini yönetebilmek için altyapı yatırımlarının yanı sıra esneklik odaklı tahliller kritik hale geliyor. Akıllı şarj uygulamalarıyla elektrikli araç şarjının “kontrol edilebilir bir yük” olarak ele alınması, talebin gün içine istikrarlı yayılmasını ve şebeke üzerindeki baskının azaltılmasını mümkün kılıyor.
ENERJİ VERİMLİLİĞİ: EN UCUZ VE SÜRATLİ ÇÖZÜM
Toplantıda güç verimliliği, güç dönüşümünün en kritik bileşenlerinden biri olarak öne çıktı. Elektrik ve doğal gazda sübvansiyonların kademeli olarak azaltılmasının, piyasa temelli fiyatlandırmaya geçişi hızlandırarak verimlilik ve dağıtık üretim yatırımları için güçlü bir teşvik yaratacağı tabir edildi. Bu süreçte kırılgan kümelerin korunmasının kıymetli olduğu, alınacak tedbirlerin yenilenebilir güç ve güç verimliliği tahlilleriyle desteklenmesi gerektiği, güç dönüşümünün toplumsal açıdan adil ve sürdürülebilir halde ilerlemesine katkı sağlayacağı anlatıldı.
Bağ, Türkiye’nin güç verimliliğinde gerçek yolda olduğunu fakat hızlanması gerektiğini belirterek “Talep yönetilmeden arz güvenliğinin sağlanması mümkün değil. SHURA Net Sıfır Karbon Yol Haritası’nagöre Türkiye’de sanayi başta olmak üzere son kullanım dallarında yapısal dönüşüm, güç verimliliği uygulamaları ve yenilenebilir güç ile elektrifikasyon sayesinde 2053’te yüzde 200’ün üstünde ekonomik büyüme sağlanırken birincil güç tüketiminin 2020 düzeyine kadar geriletilmesi mümkün. Endüstrideki dönüşüm ise verimlilik artışı, teknoloji düzeyi yükseltilmiş üretim ve yüksek katma kıymet sayesinde Türkiye’nin büyürken güç talep artışını sınırlamasını, birebir vakitte karbonsuzlaşma ve memleketler arası rekabet gücünü birlikte güçlendirmesini sağlayabilir” biçiminde konuştu
ELEKTRİFİKASYON: DÖNÜŞÜMÜN EN AZ KONUŞULAN BAŞLIĞI
Enerji dönüşümü yalnızca elektriğin nasıl üretildiğiyle değil, nerelerde ve nasıl kullanıldığıyla da ilgili. Bugün Türkiye’de elektriğin kesin güç tüketimindeki hissesi yaklaşık yüzde 20 düzeyinde ve ulaştırma ile ısıtma-soğutma, büyük ölçüde fosil yakıtlara dayanmayı sürdürüyor. Halbuki endüstride elektrikli prosesler, binalarda ısı pompaları ve ulaştırmada elektrikli araçlar üzere tahlillerle ilerleyen pak elektrifikasyon, fosil yakıt kullanımını direkt azaltma potansiyeli taşıyor.
Türkiye’nin 2053 amacı, elektriğin son güç tüketimindeki hissesinin yüzde 56’ya çıkarılması. Fakat 2018’den bu yana bu oranın neredeyse hiç değişmemiş olması, dönüşümün bundan sonra odağını son kullanım bölümlerinin belirleyeceğine işaret ediyor. Elektrifikasyonun Türkiye’de güç ithalatından kaynaklanan cari açığın azaltılması ve arz güvenliğinin güçlendirilmesi için kritik kıymette olduğunu söyleyen Bağ, şu değerlendirmede bulundu: “Elektrik üretiminde dönüşüm görünür hale geldi, fakat asıl potansiyel son kullanımda. Sanayi, binalar ve ulaştırma bölümleri için net amaçlar ve yol haritaları belirlenmeden, üretimdeki başarıyı tüm sisteme yaymamız mümkün değil. 2053 gayelerine ulaşmak için elektrifikasyonu, güç verimliliği ve şebeke esnekliğiyle birlikte düşünmemiz gerekiyor.”
AB İLE TİCARETTE YENİ DÖNEM
Avrupa Yeşil Mutabakatı yükümlülüklerinin ticari bariyerlere dönüştüğü bu periyotta, Türkiye ulusal karbon fiyatlandırma sistemlerini yasal ve kurumsal bir tabana oturtma konusunda adımlar atıldığını anlatan Bağ, kelamlarını şöyle sürdürdü: “Türkiye’nin iklim siyasetlerindeki en somut ve bağlayıcı adım, uzun müddettir taslak evresinde olan ve kamuoyunda geniş yankı uyandıran İklim Kanunu’nun yasalaşması oldu. İklim Kanunu ile Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) için gerekli hukuksal temel sağlandı, AB ile ticari entegrasyonun sürdürülebilirliği garanti altına alınmaya çalışıldı. Kanun, Türkiye’nin taraf olduğu Paris Muahedesi kapsamındaki ulusal katkı beyanlarını milletlerarası bir taahhüt olmaktan çıkarıp iç hukukun bağlayıcı bir kesimi haline getirdi.”
Bununla birlikte, kelam konusu gelişmelere karşın 2025’te güç arz güvenliği gerekçesiyle fosil yakıt yatırımlarıdevam etti.Yerli kömürle çalışacak yeni santrallerin 2045 yılına kadar alım garantisi rejimine dahil edilmesi de kıymetli riskler ortasında.
COP31, TÜRKİYE İÇİN FIRSAT
Selahattin Hakman, Kasım ayında Antalya’da düzenlenecek COP31’in, global iklim rejiminin zayıfladığı bir devirde inancın tekrar inşası için kritik bir buluşma olacağına işaret etti: “COP31, zayıflayan global iklim rejiminde inancın tekrar inşası için kritik bir buluşma olacak. Türkiye, bu dorukla sadece mesken sahibi değil; finansman, teknoloji ve ticaretin kesiştiği yeni iklim diplomasisinde faal bir aktör olma fırsatına sahip olacak.”
COP31’i Türkiye açısından güç dönüşümü ve iklim siyasetlerinde bölgesel ve global liderlik için değerli bir fırsat olarak kıymetlendiren Alkım Bağ, doruğun memleketler arası finansman ve teknoloji iş birlikleri için yeni kapılar açacağını belirtti. Bağ, şeffaflık ve politik tutarlığın öne çıkacağı COP31’de telaffuzlardan çok somut aksiyonların belirleyici olacağını vurgulayarak, 2026’nın Türkiye’nin iklim siyasetlerinde ve düşük karbonlu iktisada geçiş sürecinde hazırlıktan uygulamaya geçilen tarihi bir dönüm noktası niteliği taşıdığını tabir etti.
SHURA 2026 Öngörüleri
Yenilenebilir Güç: İvme Korunmalı
2035 amaçlarına ulaşmak için her yıl ortalama 8 GW güneş ve rüzgar kapasitesi devreye girmeli. Yatırımlar bir ölçü daha hızlanmalı.Güneş ve rüzgar yatırımlarındaki yüksek ivmenin 2026’da da sürmesi bekleniyor. Lakin lisanssız üretim tarafında yaşanan şebeke kısıtları güneş gücündeki büyümeyi frenleyebilir. Bunun öztüketim emelli kapasite tahsisleriyle telafi edilmesi planlanıyor. Depolamalı yenilenebilir ve hibrit santraller yaygınlaşarak sistem esnekliğini artıracak. Denizüstü rüzgar (offshore) gücünde daha somut gelişmeler beklenebilir (2035 maksadı: 5 GW). Harika müsaade düzeneği, yatırım süreçlerini hızlandıran kritik bir araç olarak yakından izlenecek.Yatırımcı itimadı, öngörülebilirlik ve takvim disiplini kritik.
Şebeke Modernizasyonu ve Esneklik: Piyasanın Yeni Anahtarı
Yenilenebilirdeki yatırım suratı, şebeke yatırımlarının ölçeği ve zamanlamasına bağlı.Bataryalar kritik; lakin tek başına kâfi değil. Tüm esneklik seçenekleri birlikte ele alınmalı.Batarya yatırımları 2026’da ölçülebilir biçimde devreye girmeye başlayacak. Piyasa dizaynında esnekliği ödüllendiren bir yapıya yanlışsız geçiş hızlanacak.Dağıtım şebekesinin modernizasyonu 2026’nın kritik başlığı. Şebeke idaresi, data merkezleri ve yeni ağır tüketim alanlarıyla daha karmaşık hale gelecek.
Enerji ve İklim Siyasetlerinde “Uygulama Yılı”
Ulusal ETS pilot uygulaması fiilen başlayacak.Enerji dönüşümü, sanayi ve ticaret siyasetlerini daha güçlü biçimde şekillendirecek.Kritik mineraller, yerli paha zinciri ve tedarik güvenliği stratejik öncelik haline gelecek.
Elektrifikasyon
Son kullanım kesimleri için kısa-orta-uzun vadeli maksatlar belirlenmeli ve yol haritaları hazırlanmalı.Elektrifikasyon teknolojilerinin yaygınlaşması için net teşvik ve düzenlemeler gerekli.Sanayi, binalar ve ulaştırma öncelikli alanlar.
Kömürden Kademeli Çıkış Planı ve Adil Geçiş
Yerli kömür ve kapasite sistemi, arz güvenliği-karbonsuzlaşma istikrarını tekrar gündeme taşıyacak.Kömür bölgeleri için adil geçiş planlarının hazırlanması kritik.Arz güvenliği gerekçesiyle alınan fosil yakıt kararları, net sıfır gayesiyle daha dikkatli dengelenmeli. Süreksiz tahliller kalıcı kilitlenme riski yaratıyor.
Finansman
Net sıfır karbon gayesine ulaşmak için yıllık yatırım meblağının geçmiş devirdeki güç yatırımları ortalamasının 2,5 katına ulaşması gerekli.Sadece elektrik kesiminin karbonsuzlaşması için 2053 yılına kadar yılda ortalama 15 milyar dolar yatırıma gereksinim var. Bu meblağ, memleketler arası erişilebilir kaynak potansiyelinin binde 5’ine denk geliyor. Bu noktada bilhassa memleketler arası kaynaklara erişimi ve kaynak çeşitliliğini artıracak, uyumu sağlayacak merkezi bir yapılanmanın oluşturulması değerli (İklim Bankası). Alternatif finansman araçlarının yaygınlaşması bekleniyor: Yeşil tahviller, re-finansman, sermaye iştirakleri üzere banka dışı finansal kuruluşların faal olacağı finansman araçları, YETA’lar… İtimat veren yatırım ortamı, öngörülebilir ve şeffaf bir piyasa gerekiyor.
Kaynak: (KAHA) Kapsül Haber Ajansı
